Teklif verirken "bu iş kaç plaka tutar" sorusu kadar önemli bir soru daha var: açılan plakanın ne kadarı parçaya gidiyor? Fire oranı bu sorunun cevabı. Hesaplaması basit, ama neyin fireye sayılacağı konusunda net olmak gerekiyor.
Temel formül
Malzeme kullanım oranı (%) = Parçaların toplam alanı / Kullanılan plakaların toplam alanı x 100
Fire oranı (%) = 100 − Malzeme kullanım oranı
Alanları aynı birimde (ya mm² ya m²) hesaplamak yeter.
Örnek
2800 x 2070 mm ölçüsünde 2 plaka kullanılmış olsun.
- Plaka alanı: 2,8 x 2,07 = 5,796 m²
- İki plaka: 11,592 m²
- Parça listesindeki tüm parçaların alanlarının toplamı: 9,5 m²
Kullanım oranı: 9,5 / 11,592 = yaklaşık %82
Fire oranı: yaklaşık %18
Firenin içinde neler var?
Bu %18'in tamamı çöpe giden plaka değil. İçinde şunlar var:
- Kerf (testere payı): Her kesimde bıçağın kalınlığı kadar malzeme talaşa döner. Çok parçalı işlerde toplamı azımsanmayacak kadar büyüktür.
- Kenar tıraşı: Plakanın hasarlı kenarlarından alınan şeritler.
- Parçalar arası kullanılamayan boşluklar: Yerleşimin kalitesine bağlı kısım. Optimizasyonla asıl azaltılabilecek olan bu.
- Son plakadaki artık: Son plaka genelde yarım doludur. Bu alan büyük ve düzgünse artık parça olarak saklanabilir ve bir sonraki işte kullanılabilir.
Bu yüzden iki fire oranından bahsetmek daha doğru: brüt fire (yukarıdaki formül) ve gerçek fire (saklanan artık düşüldükten sonra kalan). Teklif hesabında brüt fireyi kullanmak daha güvenli. Artığı bir sonraki işte kullanırsanız bu kazanç olarak yazılır.
Hangi oran iyi sayılır?
Tek bir doğru rakam yok. Fire oranı parça listesine çok bağlı. Birbirine benzer, plakaya düzgün bölünen parçalarda fire çok düşük olabilir. Çok farklı ölçülerde, büyük ve döndürülemeyen parçaların olduğu işlerde ise yükselir. Anlamlı olan, aynı tür işlerde kendi oranınızı takip etmek. Mutfak işlerinizde genelde %15 civarında kalıyorsanız ve bir proje %30 çıktıysa, o plana bir kez daha bakmanın zamanı gelmiştir.
PlateNest'te fire oranı
PlateNest'te bir yerleşim hesapladığınızda, sonuç ekranında plaka sayısı ve parça sayısının yanında malzeme kullanım yüzdesi ve fire yüzdesi de gösteriliyor. Birden fazla tabaka varsa her tabakanın ayrı doluluk oranını da görebiliyorsunuz. Son tabakanın doluluk oranı düşükse geriye kalan alanı artık parça olarak değerlendirmeyi düşünebilirsiniz.
Fireyi düşürmek için ilk bakılacak yerler
- Farklı plaka ebadı denemek (MDF plaka ölçüleri yazısında örneği var)
- Desen yönü gerektirmeyen parçalarda döndürmeye izin vermek
- Kerf değerini gerçek ölçüyle girmek. Fazla girilen kerf, sahte fire üretir.
- Birden fazla projeyi aynı malzemede birleştirip birlikte kesmek
